مرجع تصویب : هیات عمومی دیوان عدالت اداری        دوشنبه 10 آذر 1404

شماره ویژه نامه : 2100       سال هشتاد و یك شماره 23501

رأی شماره 1750143 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع: با عنایت به این كه تقلیل ساعات كار در نظر گرفته شده برای مشمولین بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیر هیئت علمی دانشگاه های مازندران ـ صنعتی نوشیروانی بابل با تقلیل ساعات پیش بینی شده در مواد 27 و 28 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال 1396 مغایرت داشته و كمتر از ساعات مذكور در این قانون است، لذا از تاریخ تصویب ابطال شد

شماره 0207939 ـ 0300038                                                   1404/7/26

بسمه تعالی

مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

یک نسخه از رأی هیئت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه 140431390001750143 مورخ 1404/7/15 مبنی بر: با عنایت به این که تقلیل ساعات کار در نظر گرفته شده برای مشمولین بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیر هیئت علمی دانشگاه های مازندران ـ صنعتی نوشیروانی بابل با تقلیل ساعات پیش بینی شده در مواد 27 و 28 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال 1396 مغایرت داشته و کمتر از ساعات مذکور در این قانون است، لذا از تاریخ تصویب ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می گردد.

مدیركل هیئت عمومی و هیئت های تخصصی دیوان عدالت اداری ـ یداله اسمعیلی فرد

تاریخ دادنامه: 1404/7/15         شماره دادنامه:  140431390001750143

شماره پرونده: 0207939ـ 0300038

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: سازمان بازرسی کل کشور

طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوریـ دانشگاه مازندران

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه های عضو هیئت امناء مازندران

گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه شماره 424192 مورخ 1402/11/10 اعلام کرده است که:

"به استحضار می رساند براساس بند 9 اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، «رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه های مادی و معنوی» از اهداف اصلی دولت جمهوری اسلامی بوده و به همین سبب است که وجود چنین تبعیضاتی هم از حیث رعایت تکالیف حقوق بشری و هم از حیث مغایرت با قوانین و سیاست های بالادستی امری ناصحیح می باشد. قانون حمایت از معلولان ابلاغ شده در تاریخ 1402/2/1 در راستای تضمین حقوق معلولان مدون و تصویب گردید و مقرّرات استخدامی شاغلین غیرهیئت دو دانشگاه نامبرده که مصوّب 1397/4/10 هستند، در برخی از احکام با این قانون مغایرت دارند. لازم به ذکر است که براساس بند (ت) ماده 1 این قانون «دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری، قوه قضائیه، قوه مقننه، مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای نگهبان و سازمان ها و مؤسسات وابسته و تابعه آنها، شهرداری ها و کلّیه سازمان ها و شرکت هایی که شمول آنها مستلزم ذکر نام است و یا به نحوی از انحاء از بودجه عمومی دولت استفاده می کنند و یا قسمتی از بودجه آنها توسط دولت تأمین می گردد» مشمول این قانون هستند و دو دانشگاه نامبرده به سبب شمول ملاک «استفاده از بودجه» نیز داخل در مشمولین این قانون به شمار می روند.

براساس ماده 28 قانون حمایت از حقوق معلولان «دستگاه های مشمول مکلّفند ساعات کار هفتگی شاغلان دارای معلولیت های شدید و خیلی شدید را 10 ساعت کاهش دهند». این در حالی است که در بند (الف) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی، ساعات کاری کارکنان معلول شدید به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که بسیار کمتر از ساعات مقرّر در ماده 28 قانون حمایت از حقوق معلولان بوده و به همین جهت مغایر با آن قانون می باشد.

براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان «بانوان کارمند دارای همسر یا فرزند معلول به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل از تسهیلات مقرّر در قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362/9/10 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن با استفاده از حقوق و مزایای کامل بهره مند خواهند شد». این در حالی است که که در بند (ب) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی، کاهش ساعات کاری «عضو (زن) دارای همسر یا فرزند معلول شدید» به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که کمتر از ساعات مقرّر در ماده27 قانون حمایت از حقوق معلولان و مغایر با ماده یاد شده می باشد.

براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان «کارمندان مرد دارای همسر معلول و یا دارای فرزند معلول تحت سرپرستی و فاقد مادر به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تأیید سازمان) با یک چهارم (1/4) کسر ساعات کار هفتگی، از حقوق و مزایای کامل استفاده خواهند نمود». این درحالی است که براساس مفاد مندرج در بند (ج) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه کاهش ساعت کاری «عضو (مرد) بدون همسر که دارای فرزند معلول شدید باشد و یا عضو (مرد) دارای همسر معلول» به میزان 4 ساعت در هفته تعیین شده که کمتر از ساعات مقرّر در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان و مغایر با ماده یاد شده و به همین جهت مغایر با ماده مذکور می باشد.

همان گونه که مستحضرید، «مفهوم عدد» در متون قانونی دارای بار حقوقی و معنایی است و تصریح به یک عدد مشخص نمی تواند توسط مجریان قانون به عدد دیگری تبدیل شود. لذا، رعایت اعداد تصریح شده در قانون حمایت از حقوق معلولان امری الزامی بوده است. بنابراین با عنایت به موارد مطروحه، بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 «آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه مازندرانـ شامل دانشگاه مازندران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل و دانشگاه تخصّصی فنّاوری های نوین آمل» مغایر با مواد 27 و 28 «قانون حمایت حقوق معلولان» و خارج از حدود و اختیارات هیئت امناء بوده و با استناد به بند 1 ماده 12 و مواد 80 به بعد قانون دیوان عدالت اداری ابطال آن در هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب مورد تقاضا می باشد."

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

"آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی عضو هیئت امناء دانشگاه های مازندران

صورتجلسه نهمین نشست از دوره چهارم هیئت  امنای دانشگاه های مازندران ـ مورخ 1397/4/10

پیوست شماره پنج (موضوع مصوبه سی و سوم)

آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه های عضو هیئت امناء

.............................

ماده 39: اعضای ذیل با درخواست شخصی و براساس دستورالعمل مصوّب هیئت اجرایی دانشگاه از تقلیل ساعات کار بهره مند می شوند:

الف) عضوی که با تأیید سازمان بهزیستی معلولیت شدید دارد (4 ساعت در هفته)؛

ب) عضو (زن) دارای همسر یا فرزند معلول شدید با تأیید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (4 ساعت در هفته)؛

ج) عضو (مرد) بدون همسر که دارای فرزند معلول شدید با تأیید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است و عضو (مرد) دارای همسر معلول شدید با تأیید سازمان بهزیستی یا مبتلا به بیماری صعب العلاج با تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (4 ساعت در هفته)؛

..............................

ـ قائم مقام وزیر و رئیس مرکز هیئت های امناء و هیئت های ممیزه ـ هیئت های امناء و هیئت های ممیزه"

در پاسخ به شکایت مذکور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 119843 مورخ 1403/1/18 که ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیح داده است که:

"به استحضار می رساند؛ سازمان بازرسی کشور سابقاً تقاضای ابطال این مقرره را به طرفیت دانشگاه بیرجند مطرح نموده است که محتوای مصوبه مورد اعتراض در هر دو دانشگاه بیرجند و مازندران یکسان می باشد. لذا با عنایت به یکی بودن محتوای هر دو مصوبه و در دست رسیدگی بودن آن به شرح فوق، اتّخاذ تصمیم مقتضی در این خصوص مورد استدعاست.

لازم به ذکر است آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی مربوط به ماده مورد شکایت براساس قوانین بالادستی به خصوص مقرّرات مندرج در فصل نهم قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1397 و همچنین قانون خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب 1362 در دست اصلاح و بازنگری است کما این که برخی دانشگاه ها مبادرت به انجام این مهم نموده اند. لذا با عنایت به این که موضوع مورد شکایت و ایراد مطروحه توسط سازمان بازرسی، در اصلاح آیین نامه استخدامی لحاظ گردیده و مراحل پایانی خود را طی می کند، خواهشمند است دستور فرمایید تا موضوع فعلاً مراعی باشد تا مراحل اصلاح و ابلاغ آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی صورت پذیرد."

همچنین دانشگاه مازندران در پاسخ به شکایت مذکور، به موجب لایحه شماره 622291 مورخ 1403/2/22 ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده، توضیح داده است که:

"به استحضار می رساند؛ دانشگاه ها برابر قانون احکام دائمی برنامه توسعه کشور تابع آیین نامه استخدامی مستقل می باشند و موضوع کاهش ساعت کار معلولان نیز مصوّب هیئت امنای مرکزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می باشد، بر این اساس پس از طرح موضوع در آن هیئت و اتّخاذ تصمیم درباره لغو یا هرگونه تغییر توسط مرکز هیئت امنای وزارتخانه و ابلاغ مقام وزارتی، دانشگاه برابر آن اقدام خواهد نمود."

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/7/15 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

براساس ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396/12/20: «دولت مكلّف است كمك هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی كشور منظور نماید. بانوان كارمند دارای همسر یا فرزند معلول به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تأیید سازمان) از تسهیلات مقرّر در قانون راجع به خدمت نیمه وقت بانوان مصوّب1362/9/10 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن با استفاده از حقوق و مزایای كامل بهره مند خواهند شد. كارمندان مرد دارای همسر معلول و یا دارای فرزند معلول تحت سرپرستی و فاقد مادر به شرط نگهداری فرد دارای معلولیت در منزل (با تأیید سازمان) با یك چهارم (1/4) كسر ساعات كار هفتگی، از حقوق و مزایای كامل استفاده خواهند نمود» و به موجب ماده 28 این قانون: «دستگاه های مشمول مكلّفند ساعات كار هفتگی شاغلان دارای معلولیت های شدید و خیلی شدید را ده ساعت كاهش دهند.» با توجه به احکام قانونی مذکور و مفاد رأی شماره 140231390003146546 مورخ 1402/12/1 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری و با عنایت به این که تقلیل ساعات کار در نظر گرفته شده برای مشمولین بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه های مازندران ـ صنعتی نوشیروانی بابل با تقلیل ساعات پیش بینی شده در مواد 27 و 28 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب سال 1396 مغایرت داشته و کمتر از ساعات مذکور در این قانون است، لذا مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 حکم به ابطال بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 39 آیین نامه استخدامی اعضای غیرهیئت علمی دانشگاه های مازندران ـ صنعتی نوشیروانی بابل از تاریخ تصویب صادر می شود. این رأی براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی